Gazi Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde zaferle sonuçlanan Kurtuluş Savaşı’nın ardından 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edilerek Türkiye Cumhuriyeti, Türk devletleri arasında yerini aldı. Ünlü tarihçi İlber Ortaylı, 102. yıl dönümünde Cumhuriyet’in ilan belgesini sosyal medya hesabından paylaştı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 102. yıl dönümü vesilesiyle, arşivlerde bulunan önemli bir belge gün yüzüne çıktı.
Prof. Dr. İlber Ortaylı, 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet’in kuruluş ilanını paylaştı. Ortaylı, Osmanlıca olarak yazılan belgenin aslında “Hâkimiyet, bilâ kayd ü şart milletindir. İdare usulü, halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müsteniddir. Türkiye Devleti’nin şekl-i hükümeti Cumhuriyettir.” ifadesini içerdiğini belirtti.
İlber Ortaylı’nın yayınladığı Cumhuriyet’in ilan belgesi?
Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu da aynı belgeyi paylaştı. Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu da aynı belgeyi paylaştı.
‘Cumhuriyet kelimesini biz bulduk
102 yıl önce 29 Ekim 1923’te Anayasa’nın birinci maddesi, ‘Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. İdare şekli halkın kaderini bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına dayalıdır. Türkiye Devleti’nin yönetim şekli Cumhuriyet’tir’ şeklinde değiştirildi. Yeni bir devlet kurulmamış, bu yeni maddeyle yeni bir yönetim şekline ve anlayışına geçilmişti.
Cumhuriyet kelimesinin kökü Cumhur, yani halk kelimesi Arapça kökenlidir. Ancak ‘Cumhuriyet’ kelimesi klasik Arapça’da yoktur. Türkler tarafından türetilmiştir. Bu konuda bir araştırma yapan Bernard Lewis kelimenin 18. yüzyılın sonlarında ‘Cumhuriyya’, yani Cumhuriyetçilik şeklinde ortaya çıktığını söyler. Bu dönemde Fransız İhtilali’nden dolayı Cumhuriyet’le ilgili terimler Türkçe’de sıkça kullanılmaya başlanmıştı.
Cumhuriyet kelimesi halk hâkimiyetini ifade eder. Türkiye’nin en önemli düşünürlerinden olan rahmetli Durmuş Hocaoğlu, bu durumu yıllar önce ‘Cumhuriyet’in meşruiyet senedi halktır. Devlet halkın emrine girmediği sürece hakiki manada Cumhuriyet olmaz’ şeklinde ifade etmişti
Cumhuriyet’in 102. yıldönümünde Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve milletimizin bağımsızlığı için mücadele etmiş olan bütün şehit ve gazilerimizi rahmetle anıyorum.
